Biomassaverbrander Diemen: niemand wil ’m, toch gaat-ie door

Niemand lijkt nog voorstander van de bouw van ’s lands grootste biomassacentrale bij Diemen. Gemeenten niet, bewoners niet, zelfs Vattenfall zelf wil niet iets bouwen ’waar niemand op zit te wachten’. Toch dendert de trein voort. Volgens critici is sprake van een rookgordijn: voor het GL-college in Amsterdam moet alles wijken voor een aardgasvrije hoofdstad in 2040. „Ook als de weg ernaartoe juist veel meer klimaat- en milieuschade berokkent.”

Bron: Telegraaf.nl

Nog maar kort was IJburger Fenna Swart namens GL verkozen in de Amsterdamse stadsdeelcommissie Oost toen ’s avonds de bel klonk. Partijbestuurders en de voltallige groene fractie stapten onaangekondigd haar woonkamer binnen.

De boodschap was kraakhelder: „Ik moest me niet zo activistisch opstellen, geen ongevraagde adviezen schrijven en niet tegen mijn eigen bestuurder stemmen”, vertelt Swart. Het was begin 2018. Ze was er beduusd van.

„Adviezen schrijven is je enige rol als stadsdeelcommissie. Je bent de oren en ogen in de wijk. Dan ga je toch niet op je handen zitten?” De kersverse politica hield het geen jaar vol. Toen Swart ook weerstand ondervond bij haar verzet tegen een grote biomassacentrale van Vattenfall bij Diemen, stapte ze op. „Zelfstandig nadenken mocht niet. En proberen de natuur of het milieu te redden al helemaal niet. Ik heb me nog nooit zo ongelukkig en eenzaam gevoeld als bij GL.”

Vergunningen

Komende maandag staat Swart, als voorzitter van Comité Schone Lucht, samen met milieu-strijder Johan Vollenbroek voor de rechtbank in Haarlem. Ze tekenden beroep aan tegen vergunningen die de provincie Noord-Holland heeft verstrekt aan Vattenfall voor de biomassacentrale. Daarmee is Swart voor GL veranderd van een onbekend lokaal lijsttrekker tot tegenstander van formaat. Als ze de rechtszaak winnen, is dat een direct gevaar voor de grootste ambitie van het hoofdstedelijke stadsbestuur: aardgasvrije huizen in 2040.

“Dit levert meer uitstoot op dan kolenverbranding”

Ook ondernemer Frans van Vliet woont op IJburg. Het VVD-lid van stadsdeelcommissie Oost maakte zich vanaf het begin af aan druk over het plan voor de biomassacentrale nabij de Maxis. „Wij schrokken echt”, zegt de financieel adviseur, die vanuit zijn achtertuin de plek ziet waar de grootste houtgestookte oven van Nederland moet verrijzen. „Dat is toch middeleeuwse brandstof? En is dat wel zo handig, met die vieze uitstoot, dicht bij een kinderrijke wijk?”

Kritiek

Sinds het plan voor de centrale werd ontvouwd, ontstak een storm van kritiek. Een kindermars poogde het Zweedse staatsbedrijf te vermurwen. Buurgemeenten sloten eerst een convenant met Vattenfall, maar Diemen, Gooische Meren en Almere zien de centrale inmiddels liever niet verschijnen. Zelfs de Amsterdamse wethouder Marieke van Doorninck (Duurzaamheid) liet zich ontvallen ’geen fan’ te zijn van biomassa. Het doet Van Vliet verzuchten: „Hoe kan het toch dat niemand die biomassacentrale wil, maar het toch doorgaat?”

Eén dag nadat Swart uit de stadsdeelcommissie en GL was gestapt, richtte ze, in maart 2019, met wijkgenoot Jildert Huitema Comité Schone Lucht op. „We wilden bewoners wakker schudden”, zegt Swart. „We wisten niet wat ons overkwam. Binnen drie maanden waren we landelijk actief en hadden we contact met tientallen burgerorganisaties elders. Er bleek een enorme behoefte aan steun en overleg.”

Ook buitenlandse groepen meldden zich. „Dankzij gesprekken met Amerika en de Baltische Staten begrepen we dat het om veel meer gaat dan luchtkwaliteit. Toen ik de beelden van enorme kaalkap zag, voor ónze houtpellets, dacht ik: dit moet iedereen weten!” En dus trachtte Comité Schone Lucht, samen met Mobilisation van Johan Vollenbroek en Leefmilieu van Maarten Visschers, de grote milieuorganisaties als Milieudefensie, Natuur & Milieu en Greenpeace te laten aanhaken bij de strijd.

Maar die gaven niet thuis. Swart: „Eerst snapte ik er niets van. Later begreep ik dat zij met handen en voeten gebonden waren aan het klimaatakkoord van Ed Nijpels. En aan een convenant over biomassa dat ze hadden ondertekend met energiebedrijven, in een tijd dat biomassa misschien nog verstandig leek. Alleen Greenpeace heeft na voortschrijdend inzicht publiekelijk toegegeven zich te hebben verslikt in het dossier.”

Professor Martijn Katan is criticaster van boomverbranding voor energie vanaf het eerste uur. „Diemen staat symbool voor alles wat er fout aan is”, zegt de biochemicus. De 120 megawatt grote centrale is onmogelijk met resthout te voeden. „Er is een stroom van vrachtschepen vol pellets voor nodig. Dat kan alleen door buitenlandse bossen te vermalen. Het is overbodig om over biodiversiteit of luchtkwaliteit te praten. Klimaattechnisch is het al fout: dit levert meer CO2-uitstoot op dan kolenverbranding, laat staan aardgas.”

“’Nooit zo eenzaam en ongelukkig geweest als bij GL’”

„Diemen”, zegt Katan, „bleek ook een keerpunt. Toen hier de discussie losbarstte, raakte de samenwerking van actiegroepen in een stroomversnelling. Bewoners roerden zich en grepen naar de wetenschappelijke argumenten die al klaarlagen. En bijzonder: dit verzet kwam niet van traditionele milieuorganisaties.” Wetenschappers en actiegroepen overtuigden afgelopen juni zelfs de Sociaal-Economische Raad. Het belangrijkste adviesorgaan van de regering eiste afbouw van de subsidies voor houtverbranding.

Wiebes

Maar die afbouw kwam er niet. Minister Wiebes (Klimaat) draalde en is inmiddels opgestapt om de toeslagenaffaire. En hoewel Vattenfall afgelopen juni plots aankondigde de biomassacentrale te ’heroverwegen’, is er niets dat wijst op een definitief einde. Integendeel. Het stadsbestuur van Amsterdam zint onverstoord op een nieuw hoogtemperatuur-warmtenet.

„Er is sprake van een innige omhelzing”, constateert Van Vliet. „Tussen kabinet, Stopera en Vattenfall. Wiebes wilde biomassa niet kwijt als eenvoudige manier om Europese klimaatdoelen te halen. Vattenfall wil voor 392 miljoen euro subsidie graag de centrale bouwen, en dat begrijp ik. Wat ik echter niet snap is dat het GL-stadsbestuur van Amsterdam verblind is door zijn eigen klimaatambitie: de stad zal en moet aardgasvrij per 2040. Ook als het miljarden euro’s extra kost en de weg ernaartoe juist meer klimaat- en milieuschade berokkent.”

Swart ervaart de pauze van Vattenfall en de quasi-kritische houding van wethouder Van Doorninck over biomassa als ’een rookgordijn’. „GL is de rode draad in de hele besluitvorming. Het was partijcoryfee Rik Grashoff die buurgemeenten overhaalde tot een convenant met Vattenfall, en zo de bouw legitimeerde. Het was een GL-wethouder in Diemen die zorgde voor de verklaring van geen bedenkingen. En dit allemaal zodat de droom van GL in Amsterdam als groenste stadsbestuur door kan: aardgasvrij in 2040 en straks een gooi naar het premierschap.”

Dat de Stopera vasthoudt aan haar ambitie toont volgens Swart ’hoe rigide’ GL is. „De wetenschap zegt allang dat aardgas schoner is. Ook de bevolking wil het niet. Laten we dan voorlopig gas gebruiken en die miljardensubsidies investeren in onderzoek naar echt duurzame alternatieven.”

Haar activistische veren schudde Swart, die nu campagneadvies geeft aan PvdD, niet af. Om haar boodschap uit te dragen, rijdt Comité Schone Lucht deze dagen met een billboardwagen met filmpjes over ’Stop Vattenfall’ langs buurgemeenten.

De rechtszaak maandag draait om de natuur- en omgevingsvergunning voor Vattenfall. Volgens Vollenbroek is er ’gesjoemeld’ met stikstofcijfers en is geen rekening gehouden met de uitstoot van een reeks zeer gevaarlijke stoffen. Het zou niet de eerste keer zijn dat de stikstofstrijder een juridische zaak wint. Zonder vergunningen komt de wettelijke termijn voor de 392 miljoen aan SDE-subsidie in gevaar. En, zo laat Vattenfall weten: „Zonder subsidie kan het niet uit.”

’Levendig debat voor- en nadelen’

„Ik heb begrip voor de zorgen die leven over gebruik van houtige biomassa in de biomassacentrale bij Diemen”, reageert de Amsterdamse GL-wethouder Marieke van Doorninck. „Er is veel discussie over de duurzaamheid van biomassa. Daarom is Amsterdam terughoudend. Het is ’nee, tenzij’. We hopen dat over 10 tot 15 jaar nieuwe duurzame bronnen beschikbaar komen.” Omdat onzeker is hoe snel dat lukt, wil zij biomassa voor warmtevoorziening „dus niet uitsluiten”.

„Binnen GL vindt een levendig debat plaats over de voor- en nadelen van opties om af te komen van kolen, olie en gas. Ook over de voorwaarden waaronder je tijdelijk biomassa zou kunnen gebruiken.” De gemeente Amsterdam heeft „geen rol en geen bevoegdheid” in de vergunningverlening voor de Diemense centrale. Een convenant met Vattenfall en buurgemeenten zou het lokale leefmilieu echter garanderen.

„Wij willen niet iets bouwen waar niemand op zit te wachten”, antwoordt Vattenfall. Daarom wil het bedrijf duidelijkheid van een nieuw kabinet over biomassa in de energietransitie. Zodra die er is, volgt overleg met betrokken partijen. Een investeringsbesluit valt niet eerder dan 2022.